Czym jest dnawe zapalenie stawów?
Dna moczanowa to choroba zapalna stawów wywołana przez odkładanie kryształów moczanu monosodowego w obrębie stawów, ścięgien, kaletek maziowych oraz innych tkanek. Przyczyną powstawania tych kryształów jest nadmiar kwasu moczowego we krwi, zwany hiperurykemią. Kryształy odkładają się najczęściej w chłodniejszych częściach ciała, zwłaszcza w stawach stóp. Ich obecność wywołuje silną reakcję zapalną, która prowadzi do charakterystycznych objawów choroby.
Jakie są charakterystyczne objawy napadu dny?
Typowy napad dny moczanowej pojawia się nagle, często w nocy lub nad ranem. Objawy narastają szybko, zwykle w ciągu 6-12 godzin, powodując znaczny dyskomfort. Do najważniejszych symptomów należą:
- Bardzo silny ból w jednym stawie, najczęściej w pierwszym stawie śródstopno-paliczkowym dużego palca, zwanym podagrą.
- Obrzęk i zaczerwienienie skóry wokół chorego stawu.
- Ocieplenie stawu, odczuwalne podczas dotyku.
- Wyjątkowa tkliwość, nawet lekki kontakt, na przykład z pościelą, może powodować duży ból.
- Ograniczenie ruchomości w zajętym stawie.
- Czasem towarzyszy gorączka lub ogólne uczucie rozbicia.
Choć na początku choroba dotyczy zwykle jednego stawu, w kolejnych etapach może obejmować wiele stawów po obu stronach ciała.
Jak przebiega proces zapalny w dnie moczanowej?
Podstawą powstania choroby jest nadmierne stężenie kwasu moczowego, który jest produktem przemiany puryn i jest usuwany głównie przez nerki. Gdy jego poziom przekracza rozpuszczalność, tworzą się kryształy moczanu monosodowego. Układ odpornościowy traktuje je jako ciało obce, co prowadzi do gwałtownej reakcji zapalnej. Aktywacja neutrofili i innych komórek odpornościowych powoduje uwalnianie mediatorów zapalenia, które wywołują ból, obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie stawu. Powtarzające się napady mogą skutkować przewlekłym stanem zapalnym, uszkodzeniem chrząstki i kości oraz powstawaniem twardych złogów zwanych tofusami, które mogą być widoczne na palcach, łokciach, małżowinach usznych oraz wokół stawów.
Jakie czynniki zwiększają ryzyko wystąpienia dny?
Na rozwój choroby wpływa wiele czynników. Do najważniejszych należą:
- Płeć męska i starszy wiek.
- Otyłość oraz przewlekłe choroby, takie jak niewydolność nerek, nadciśnienie, cukrzyca i choroby sercowo-naczyniowe.
- Stosowanie leków, zwłaszcza diuretyków, które mogą podnosić poziom kwasu moczowego.
- Czynniki wyzwalające napad, takie jak odwodnienie, obfity posiłek z dużą ilością mięsa lub owoców morza, spożycie alkoholu, uraz stawu, zabieg chirurgiczny oraz szybkie zmiany stężenia kwasu moczowego.
Jak wygląda diagnostyka i leczenie dny moczanowej?
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz oznaczeniu poziomu kwasu moczowego we krwi. Należy jednak pamiętać, że podczas napadu jego stężenie może być prawidłowe, dlatego w przypadku podejrzenia dny badanie należy powtórzyć co najmniej dwa tygodnie po ustąpieniu objawów. W trudnych przypadkach pomocne jest badanie płynu stawowego pod mikroskopem w celu wykrycia kryształów. Badania obrazowe, takie jak ultrasonografia, rentgen czy tomografia komputerowa dwuwenergetyczna, mogą wspierać diagnozę, zwłaszcza jeśli punkcja stawu jest niemożliwa lub wyniki niejednoznaczne.
Leczenie napadu obejmuje stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, kolchicyny lub glikokortykosteroidów, dobieranych indywidualnie z uwzględnieniem chorób współistniejących i przeciwwskazań. Ważnym elementem terapii jest również profilaktyka nawrotów poprzez stopniowe obniżanie stężenia kwasu moczowego do wartości docelowej, zwykle poniżej 6 mg/dl (360 µmol/l), stosując leki takie jak allopurynol lub febuksostat.
Jakie inne choroby mogą przypominać dnę moczanową?
Objawy dny mogą być podobne do innych schorzeń, takich jak septyczne zapalenie stawu, urazy i kontuzje, reumatoidalne zapalenie stawów czy chondrokalcynoza. Szczególnie szybkie narastanie obrzęku i gorączka wymagają pilnej konsultacji lekarskiej, ponieważ mogą wskazywać na infekcję lub inne poważne stany zapalne. Dlatego ważne jest, aby diagnoza była oparta na pełnym obrazie klinicznym oraz odpowiednich badaniach.
Materiały źródłowe
- https://www.nice.org.uk/guidance/ng219/chapter/Recommendations
- https://www.nice.org.uk/guidance/ng219/resources/gout-diagnosis-and-management-pdf-66143783599045
- https://bpac.org.nz/2025/gout.aspx
- https://www.nice.org.uk/guidance/ng219/documents/final-scope-2
- https://www.bmj.com/content/bmj/378/bmj.o1754.full.pdf