2026-11-02

Jak rozpoznać i leczyć krztusiec u dorosłych?

Krztusiec to zakaźna choroba układu oddechowego, która u dorosłych często przebiega łagodniej, ale może powodować uporczywy kaszel i stanowić zagrożenie dla niemowląt. Poznaj charakterystyczne objawy, metody diagnostyczne oraz zasady leczenia tej choroby.
Jak rozpoznać i leczyć krztusiec u dorosłych?

Co to jest krztusiec i jak przebiega u dorosłych?

Krztusiec, znany także jako koklusz, to zakaźna choroba układu oddechowego wywoływana przez bakterie Bordetella pertussis. U dorosłych przebiega często łagodniej i mniej typowo niż u dzieci, co utrudnia szybkie rozpoznanie. Mimo to może wywołać uporczywy, trwający tygodniami kaszel, a także stanowić poważne zagrożenie dla niemowląt, które są bardziej podatne na ciężki przebieg choroby.

Choroba rozwija się w trzech etapach. Pierwszy to faza nieżytowa, która trwa około 1–2 tygodni i przypomina zwykłe przeziębienie. Następnie następuje faza napadowego kaszlu, charakteryzująca się gwałtownymi seriami kaszlnięć, które mogą trwać nawet do 6 tygodni. Ostatni etap to zdrowienie, podczas którego kaszel stopniowo ustępuje, ale może utrzymywać się jeszcze przez kilka tygodni.

Jakie są objawy krztuśca u dorosłych?

Początkowy okres choroby jest trudny do rozpoznania, ponieważ objawy przypominają banalne infekcje dróg oddechowych. Pojawia się katar, łzawienie oczu, lekka gorączka lub jej brak oraz łagodny, stopniowo nasilający się kaszel. Zakaźność zaczyna się wraz z tymi pierwszymi symptomami i może trwać nawet do trzech tygodni, jeśli nie zostanie wdrożone leczenie.

Warto przeczytać: Jak rozpoznać objawy cieśni nadgarstka i kiedy zgłosić się do lekarza?

W fazie napadowej kaszel przybiera charakterystyczną postać: występują gwałtowne napady kaszlu, często nasilające się w nocy. Po napadzie mogą pojawić się duszność, wymioty, wyczerpanie, ból mięśni i żeber oraz trudności ze snem. U dorosłych nie zawsze pojawia się typowy świst przy wdechu, zwany pianiem, co może utrudniać rozpoznanie.

Ważnym sygnałem do rozważenia diagnostyki jest kaszel trwający długo, napadowy, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu wymioty lub jeśli chory miał kontakt z osobą zakażoną lub niemowlęciem. Jednak objawy te same w sobie nie pozwalają na pewne rozpoznanie i wymagają konsultacji lekarskiej.

Przeczytaj też: Gdzie można zrobić test PCR w Polsce?

Jak diagnozuje się krztusiec u dorosłych?

Do potwierdzenia zakażenia służy badanie PCR, które wykonuje się na materiale pobranym z nosogardła. Najlepsze efekty daje diagnostyka w pierwszych tygodniach kaszlu. Wynik może być jednak zafałszowany przez wcześniejsze stosowanie antybiotyków, dlatego decyzję o badaniu podejmuje lekarz po ocenie objawów i historii choroby.

Warto pamiętać, że długi kaszel nie zawsze oznacza krztusiec, a brak charakterystycznego piania nie wyklucza tej choroby. Ostateczną diagnozę stawia specjalista na podstawie wywiadu, objawów i wyników badań.

Przeczytaj także: Jak skutecznie wspierać pacjentów z chorobami neurologicznymi w rehabilitacji układu moczowego

Jak wygląda leczenie krztuśca u dorosłych?

Podstawą terapii jest leczenie wspomagające. Zaleca się odpoczynek, odpowiednie nawodnienie oraz unikanie dymu tytoniowego i innych czynników drażniących drogi oddechowe. Leki hamujące kaszel mogą być stosowane po konsultacji z lekarzem, ponieważ nie eliminują przyczyny choroby, a jedynie łagodzą objawy.

Antybiotyki z grupy makrolidów są skuteczne zwłaszcza we wczesnym okresie choroby, najlepiej w ciągu pierwszych 1–2 tygodni od pojawienia się kaszlu. Ich zastosowanie w późniejszym okresie może nie skrócić czasu trwania kaszlu, ale ogranicza zakaźność i zmniejsza ryzyko przeniesienia bakterii na innych.

Samodzielne rozpoczynanie antybiotykoterapii jest niewskazane. Dobór leku uwzględnia przeciwwskazania, interakcje z innymi lekami, ciążę oraz ogólny stan pacjenta. Lekarz może także zalecić profilaktyczne podanie antybiotyków osobom z bliskiego otoczenia chorego, zwłaszcza jeśli mają kontakt z niemowlętami lub są w grupach podwyższonego ryzyka.

Polecamy również: Co można wykryć podczas badania dna oka?

Jak zapobiegać krztuścowi u dorosłych i ich bliskich?

Najważniejszą formą ochrony jest szczepienie. W Polsce zaleca się szczepienie Tdap dla dorosłych, a także podawanie szczepionki przeciw krztuścowi w każdej ciąży. Szczepienie zmniejsza ryzyko zakażenia i ciężkiego przebiegu choroby, ale nie zastępuje diagnostyki ani leczenia w przypadku wystąpienia objawów.

Ze względu na dużą zakaźność bakterii przenoszącej się drogą kropelkową, osoby chore powinny ograniczać kontakt z innymi, zwłaszcza z niemowlętami, kobietami w ciąży oraz osobami z obniżoną odpornością, do czasu zakończenia co najmniej pięciu dni skutecznej antybiotykoterapii. W przypadku braku leczenia okres zakaźności może trwać około trzech tygodni od początku kaszlu.

Przeczytaj też: Brak sodu w organizmie: jakie objawy mogą się pojawić?

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Ważna jest szybka konsultacja, gdy pojawią się nasilone trudności w oddychaniu, sinienie skóry, omdlenia, odwodnienie lub gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego. Osoby z przewlekłymi chorobami, obniżoną odpornością oraz bliskie niemowlętom powinny zgłosić się na konsultację także w przypadku uporczywego, napadowego kaszlu.

Wzrost zachorowań na krztusiec w Polsce w 2026 roku podkreśla potrzebę zwiększonej czujności wobec długotrwałego kaszlu, zwłaszcza w sezonie infekcyjnym. Warto pamiętać, że objawy mogą być mylone z innymi infekcjami, dlatego specjalistyczna ocena i odpowiednia diagnostyka są niezbędne dla skutecznego leczenia i ograniczenia rozprzestrzeniania się choroby.

Materiały źródłowe

  • https://www.cdc.gov/pertussis/hcp/clinical-care/
  • https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-16-pertussis.html
  • https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2025/Sz_2025.pdf
  • https://www.cdc.gov/pertussis/hcp/vaccine-recommendations/index.html
  • https://www.cdc.gov/mmwr/pdf/rr/rr5414.pdf
↑